Veiligheid rondom scholen is een onderwerp waar veel over wordt gesproken, maar dit onderwerp kent een belangrijk spanningsveld: het verschil tussen objectieve en subjectieve veiligheid. Bij Mobypeople merken we dagelijks hoe dit zich uit in de praktijk van gemeenten. Objectieve veiligheid gaat over meetbare risico’s, zoals snelheden, verkeersongevallen of infrastructuur. Subjectieve veiligheid draait juist om het gevoel dat mensen hebben in een situatie. Iets dat niet altijd overeenkomt met de werkelijkheid, maar wel bepalend is voor hun gedrag.
Binnen Mobypeople komen wij dit spanningsveld regelmatig tegen in de gemeentelijke praktijk. Dat werd ook duidelijk tijdens mijn eerste opdracht bij de gemeente Utrechtse Heuvelrug, waar ik als junior verkeerskundige betrokken was bij het verbeteren van een schoolomgeving. In de planvorming van het verkeersplan werd zichtbaar hoe complex het is om maatregelen te ontwerpen die niet alleen aantoonbaar veilig zijn, maar ook als zodanig worden ervaren. Een verkeersplan kan technisch kloppen, maar mist zijn doel wanneer het veiligheidsgevoel achterblijft.
Om dit vraagstuk beter te doorgronden, ben ik in gesprek gegaan met een senior collega binnen Mobypeople. Lennert Kuip, specialist op het gebied van verkeersveiligheid, beschikt over ruime ervaring met de wisselwerking tussen objectieve analyses en subjectieve beleving. Zijn inzichten in de ‘fijne kneepjes’ van het vak vormden waardevolle input en bieden handvatten om dit spanningsveld bewuster en effectiever te benaderen. De lessen uit het interview met hem vormen de basis voor deze blog, waarin wordt verkend hoe objectieve en subjectieve veiligheid elkaar kunnen versterken in schoolzones.
De rol van verkeersveiligheid en data in scholenomgevingen
Bij schoolzones komt dit spanningsveld bijzonder duidelijk naar voren. Zo kan een straat technisch volledig veilig zijn ingericht met een duidelijke schoolzone en verkeersremmende maatregelen, maar kan een bezorgde ouder toch een onveilig gevoel ervaren bijvoorbeeld omdat er veel auto’s rijden tijdens de haal- en brengmomenten. Het gaat dan niet alleen om infrastructuur, maar ook om gedrag. Het gedrag van ouders, kinderen en bewoners kan een plek subjectief onveilig maken, zelfs als de objectieve gegevens geen aanleiding geven tot ingrepen.
Als verkeerskundige zie je vaak dat gemeenten worstelen met het vinden van een middenweg tussen deze twee vormen van veiligheid. Enerzijds is er de noodzaak om risico’s op basis van data en modellen prioriteit te geven. Anderzijds is er het publieke gevoel waarin mensen willen gehoord worden, en dat kan een politieke dimensie krijgen. Zoals Lennert aangeeft:
“Gehoord worden, gaat verder dan je zin krijgen. Het gaat erom dat iemand zich correct behandeld voelt.”
Dit besef helpt bij het omgaan met meldingen en klachten. Het betekent dat een gemeente transparant moet zijn over haar keuzes en prioriteiten, en dat bewoners moeten begrijpen waarom bepaalde maatregelen wel of niet genomen worden. En dat, ook bij het niet kunnen uitvoeren, het gehoord voelen een plek krijgt.
Ouders, scholen en omwonenden betrekken bij verkeersveiligheid
Een concreet voorbeeld zagen we bij een tijdelijke schoollocatie in de Utrechtse Heuvelrug, waar twee basisscholen opeens in één straat zaten. De gemeente wilde een eenrichtingsstraat invoeren om de verkeersveiligheid in de schoolomgeving te verbeteren, maar bewoners maakten bezwaar.
Uiteindelijk werd het plan aangepast naar een tweerichtingsstraat, omdat een eenrichtingsoplossing de wijkstructuur te sterk zou beïnvloeden. Maar bij ouders en schooldirecties bleef echter het gevoel bestaan dat de straat onveilig was, aangezien het verkeer in beide richtingen bleef rijden. Door transparante communicatie en nauwe samenwerking met de school werd een werkbare middenweg gevonden, waarbij aanvullende verkeersremmende maatregelen zijn getroffen en overstekende kinderen voorrang kregen.
Dit voorbeeld laat zien hoe belangrijk het is om subjectieve zorgen serieus te nemen, maar tegelijkertijd met objectieve data te onderbouwen waarom bepaalde maatregelen wel of niet worden uitgevoerd. Kleine interventies, zoals attentieborden of een snelheidsdisplay, kunnen soms al een groot verschil maken in de beleving van veiligheid.
Hoe gedrag en infrastructuur de veiligheid beïnvloeden
Een goed ingerichte schoolzone alleen is lang niet altijd voldoende. Gedragsmaatregelen, zoals stimuleren dat kinderen met de fiets of lopend naar school komen, spelen een grote rol. Als verkeerskundigen adviseren wij altijd om scholen actief te betrekken bij deze gedragsinterventies, zodat maatregelen effectief en duurzaam worden geïmplementeerd. Zoals we zagen bij de opening van de schoolzone in de Utrechtse Heuvelrug. Door communicatie en gedragsregels via de school, koos een groot deel van de ouders voor de fiets, wat direct de veiligheid en het gevoel van veiligheid verbeterde.
Prioriteiten stellen: de toekomst van veilige schoolzones
Het inzicht dat objectieve en subjectieve veiligheid niet altijd samenvallen, betekent ook dat er geen standaardoplossing is voor alle scholen. Elke locatie vraagt om maatwerk. Soms volstaat een gedragsinterventie, soms zijn fysieke aanpassingen noodzakelijk. Een landelijke aanpak kan helpen door geld beschikbaar te stellen en richtlijnen te bieden, maar uiteindelijk blijft het lokaal maatwerk dat rekening houdt met de specifieke situatie, infrastructuur en gedrag van de betrokkenen. Op elke locatie kan ander gedrag weer een rol spelen in de ervaren en/of objectieve verkeersonveiligheid.
“Een perfect ingerichte schoolzone kan nog steeds last hebben van verkeersgedrag, bijvoorbeeld doordat ouders massaal hun kind met de auto brengen. Gedrag blijft cruciaal.” – Lennert Kuip
Advies voor startende verkeerskundigen
Lennert gaf mij het volgende advies mee: Voor startende verkeerskundigen die aan de slag gaan in schoolomgevingen is het belangrijk om zowel scherp te zijn op objectieve data als begrip te tonen voor subjectieve ervaringen. Ga regelmatig naar buiten, observeer de situatie ter plekke en gebruik beschikbare data om risicogestuurd te werken. Toon begrip, communiceer transparant en werk samen met scholen en bewoners. Zo wordt verkeersveiligheid niet alleen gemeten, maar ook echt beleefd.
Scherp zijn op objectieve data en subjectieve ervaringen in jouw rol bij Mobypeople?
Mobypeople heeft altijd ruimte voor ervaren professionals die willen bijdragen aan veiliger verkeer in Nederland. Met jouw expertise kun je direct impact maken op innovatieve mobiliteitsoplossingen. Neem eens vrijblijvend contact met ons op voor een verkennend gesprek onder het genot van een Bossche Bol of bekijk onze vacatures.